Sztuka mądrości życiowej

Janusz Wróbel

www.janusz-wrobel.com

Sztuka mądrości życiowej - ilustracja 1

Czy słyszeliście o Baltazarze Graciánie? Był hiszpańskim jezuitą, a zasłynął jako autor zbioru 300 aforyzmów, wydanych w 1647 roku, a noszących po angielsku tytuł The Art of Worldly Wisdom (czyli „Sztuka mądrości życiowej”). Postanowiłem przybliżyć czytelnikom tę pracę, bowiem mimo upływu czasu, słowa Graciána pisane w dobie baroku, wciąż zaskakują swą świeżością i odkrywczością.

Zdobywająca coraz więcej zwolenników psychologia pozytywna podkreśla ogromną wagę psychicznego nastawienia w interpretacji tego, co nam się przydarza, i w rezultacie, naszego postępowania. Biorąc pod uwagę to, co pisał o sile wyobraźni i jej wpływie na wybór zachowania absolwent jezuickiego gimnazjum w Saragossie, można by go nazwać prekursorem tego nurtu w psychologii. Oddajmy mu zatem głos:

Sprawuj kontrolę nad swą wyobraźnią. Czasami musisz ją korygować, a czasem jej pomóc. Odgrywa ona bowiem kluczową rolę w naszym szczęściu i poczuciu równowagi. Wyobraźnia może nas tyranizować, gdy nie chce pozostać bierna, zawsze jednak wpływa, a często nawet dominuje nasze życie. Może uczynić je szczęśliwym lub nie, w zależności od tego, do jakich głupstw nas wiedzie. Przed niektórymi nieustannie roztacza wizje kar za ich czyny i staje się zawstydzającym biczem dla głupców. Innym, wyobraźnia, używając niebiańskiej iluzji, obiecuje szczęście i przygodę. Może to wszystko ci zrobić, jeśli nie będziesz kierować nią, używając roztropnej samokontroli.

Nie mam wątpliwości, że każda z czytających te słowa osób, byłaby w stanie przytoczyć rozliczne przykłady negatywnego i pozytywnego wpływu wyobraźni na ich życie. To właśnie ona podszeptuje, że coś jest możliwe lub roztacza paraliżujący lęk przed podjęciem jakiegoś życiowego kroku. Wpływa nieustannie na nasze funkcjonowanie. Oto przykład: jest szósta wieczór. Zdenerwowana i zmartwiona żona nieustannie spogląda na zegarek; mąż zawsze wraca o piątej, tymczasem dzisiaj nie ma od niego żadnej wieści (nie odbiera też telefonu). O godzinie siódmej kobieta myśli o tym, żeby zatelefonować na pobliskie pogotowie ratunkowe, jakkolwiek rozważa też mniej czarny, ale równie dramatyczny scenariusz – jej mąż w ramionach innej kobiety… Nie przejdzie jej jednak przez myśl, że być może właśnie mąż negocjuje cenę diamentowego pierścionka dla niej z okazji 25 rocznicy ślubu (a jest to trudny, kosztowny, no i czasochłonny wybór). Tak niestety działa wyobraźnia większości ludzi, malując przed nami głównie ponure obrazy.

Zaprawdę trudno przecenić moc silnika lub hamulców operujących w naszym umyśle. Zagadnienie nadzoru nad wyobraźnią przewija się zresztą wielokrotnie w omawianym dziele. Gracián uważa, że władza, jaką człowiek sprawuje nad samym sobą, w tym nad myślami, jest najważniejszą, jaką posiadamy; a efektywna kontrola nad własnymi impulsami jest tryumfem wolnej woli.

Obok imaginacji, newralgiczną rolę w procesie podejmowania decyzji pełni wiedza. Nasz autor nazywa ją “oczyma i rękami człowieka”, a osobę jej pozbawioną, porównuje do “świata bez światła”. By jednak mogła nas prowadzić przez życie, musi ją wspierać odwaga. Bez niej mądrość jest jałowa i nie ma praktycznego znaczenia. Przykładem może być uparte zaangażowanie w sprawy, które naprawdę nas nie dotyczą, na które nie mamy żadnego wpływu, i które są źródłem naszej frustracji. Mimo, iż o tym wiemy, pozwalamy, by te aktywności pożerały nasz tak cenny czas, bowiem nie mamy odwagi powiedzieć “nie”. Tracenie czasu na rzeczy, które nie powinny nas dotyczyć, pisze siedemnastowieczny moralista, jest gorsze, niż nic nie robienie.

Podobnie ma się rzecz z kontaktami z ludźmi – trzeba unikać łączności z tymi, którzy są utrapieniem dla naszego ducha. Zapewne i w celu podłechtania czytelnika, umieszcza on wśród porad i tę, jakże cenną:

Zachowaj swój geniusz i wolność dla wybranych najlepszych i nigdy nie grzesz przeciwko niepisanym prawom dobrego smaku.

Wiedza, której błogosławieństwa podkreśla hiszpański filozof, dotyczyć powinna także znajomości samego siebie. Powinniśmy na przykład wiedzieć, w czym jesteśmy najbardziej uzdolnieni. Ten największy talent powinien służyć do kultywowania innych kunsztów. Niestety, nie wszyscy są tego świadomi, popełniając gwałt na własnych zdolnościach, i tym samym nie osiągając doskonałości w niczym. Ale, gdy o doskonałości już mowa, pisarz ostrzega przed „przedobrzeniem”, radząc, by w momencie, gdy nasze dzieło jest skompletowane, zakończyć nad nim pracę, biorąc naukę z natury – owoce zbyt dojrzałe stają się przejrzałe, a w końcu nie nadają się już do jedzenia.

To, co tworzył Balthasar Gracián, bywało czasem dla jego współczesnych zbyt nieortodoksyjne i kontrowersyjne. A że pisarz był nie tylko mądry ale i odważny, jego twórczość przysparzała mu wielu kłopotów, szczególnie z władzami zakonu, które usunęły go z funkcji rektora seminarium. By uniknąć kościelnej cenzury, pisał czasami pod laickim pseudonimem. Kłopoty z kierownictwem klasztoru zapewne zainspirowały go do sformułowania przepisu na radzenie sobie ze zwierzchnikami. Radzi on:

Unikaj przyćmiewania swoich przełożonych. Wszystkie zwycięstwa karmią nienawiść, a te nad zwierzchnikami są albo głupie, albo fatalne. (…) Oni pozwolą ci sobie pomóc, ale nie prześcignąć ich. Zatem, gdy formułujesz poradę dla nich, niech wygląda jak przypomnienie im czegoś, o czym zapomnieli, raczej, niż wskazanie czegoś, czego sami nie byli w stanie wymyśleć.

Gdy mówimy o tym, co się nam przytrafia, powinniśmy unikać przesady. Nadzwyczajne rzeczy przytrafiają się z rzadka, zatem trzeba powściągać swój entuzjazm, gdy relacjonujemy sprawy nas dotyczące. Przesada, ostrzega pisarz, ociera się o kłamstwo, a stosując ją, narażamy na szwank nie tylko naszą reputację, ale i dobry smak. Cóż, umiar i cierpliwość, to najlepsi doradcy. W osiąganiu zamierzonych celów, jednym z głównych wrogów jest pośpiech, zatem śpiesząc się powoli, uczymy się cierpliwości, tak nieodzownej w doświadczaniu szczęścia.

 Sztuka mądrości życiowej - ilustracja 2

About Janusz Wrobel

Janusz Wróbel - praktykujący psychoterapeuta, nauczyciel akademicki. Żonaty, pięcioro dzieci. Autor m.in. książek "Contact" (http://wisdommoonpublishing.com/buy_links.html#Contact) i "Language and Schizophrenia" oraz tomiku wierszy "Cztery pory tutaj” (http://www.telewizjadetroit.com/products-page/dvd/cztery-pory-tutaj-janusz-wrobel/). Janusz Wróbel - college professor, licensed counselor and psychotherapist, who currently maintains a private practice, "Balance and Harmony." Married with five children. Author of the books "Contact" (http://wisdommoonpublishing.com/buy_links.html#Contact) and „Language and Schizophrenia” (http://benjamins.com/#catalog/books/llsee.33/main).
This entry was posted in Janusz Wrobel, Psychologia, Szczescie and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply